Nieuwe Europese klokkenluidersregeling

Gepubliceerd op 30-12-2019

Schrik voor represailles als u inbreuken op het EU-recht vaststelt in uw werkomgeving en u wil die melden? Een nieuwe Europese klokkenluiders-richtlijn moet ervoor zorgen dat klokkenluiders terecht kunnen op veilige meldingskanalen. Europa verbiedt elke vorm van represaille. Lidstaten moeten de richtlijn omzetten in hun nationaal recht tegen 17 december 2021. De verplichting om een intern meldingssysteem op te zetten in private bedrijven van 50 tot 249 werknemers geldt pas vanaf 16 december 2023.

Wie: breed toepassingsgebied

De bescherming van klokkenluiders is momenteel versnipperd. Slechts 10 EU-landen hebben een alomvattende wet ter bescherming van klokkenluiders. Op Europees niveau bestaat er vooral in de financiële sector wetgeving met klokkenluidersmaatregelen, maar niet in andere sectoren.

De klokkenluidersregeling in Richtlijn (EU) nr. 2019/1937 zal gelden voor meldingen van inbreuken bij overheidsopdrachten, witwassen van geld, financiële diensten, product- en vervoersveiligheid, milieubescherming, volksgezondheid, consumentenbescherming, gegevensbescherming, levensmiddelenveiligheid, schaden van financiële belangen van de Unie, en mededinging. Ook schendingen van vennootschapsbelasting vallen onder de bescherming.

In de bijlage bij de richtlijn zit een lijst met alle EU-wetgevingsinstrumenten die worden beoogd. De lidstaten kunnen bij de uitvoering van de nieuwe regels verder gaan dan deze lijst.

silhouette-photo-of-2-person-beside-beige-concrete-lighted-164547

Wie: private en publieke sector

Europa beschermt een groot aantal profielen: alle melders werkzaam in de private of publieke sector die in hun werkomgeving informatie over inbreuken hebben verkregen. Beschermd zijn werknemers en ambtenaren, zelfstandigen, vrijwilligers, stagiairs, aandeelhouders en mensen die behoren tot het bestuurlijk, leidinggevend of toezichthoudend orgaan van een onderneming, inclusief niet bij het dagelijks bestuur betrokken leden. Ook wie weet heeft van inbreuken in het kader van een inmiddels beëindigde werkrelatie of van een nog niet gestarte werkrelatie, is beschermd.

Hoe: veilige meldingskanalen

De meldingskanalen voor klokkenluiders worden bij voorkeur intern in de eigen organisatie opgezet (melding aan de verantwoordelijke juridische afdeling). Maar ook externe meldingskanalen zijn mogelijk.
Bedrijven met 50 of meer werknemers zijn verplicht om een intern meldingskanaal op te zetten. Ook overheidsorganisaties zijn verplicht om dat te doen. Gemeenten met minder dan 10.000 inwoners of minder dan 50 werknemers kunnen vrijgesteld worden.

Klokkenluiders worden aangemoedigd om eerst de interne kanalen van hun organisatie te gebruiken, voordat ze de externe kanalen benutten die door de overheid moeten worden opgezet. Klokkenluiders die toch eerst de externe kanalen gebruiken zullen wel hun bescherming niet kwijtraken. Op een melding moet binnen drie maanden feedback volgen.

Wie na de melding de inbreuk openbaar maakt, is ook beschermd door de klokkenluidersregeling. Als er aan de eerdere melding geen passend gevolg is gegeven. Wie de inbreuk onmiddellijk aan de grote klok hangt zonder voorafgaande interne of externe melding, zal alleen beschermd zijn als de inbreuk een dreigend of reëel gevaar voor het algemeen belang inhoudt. Of als er een risico op represailles bestaat bij externe meldingen of het onwaarschijnlijk is dat de inbreuk aangepakt wordt.

Wat: bescherming en steun

  173