Het nieuwe erfrecht: een eerste blik op de nieuwigheden

Het Belgische erfrecht dateerde van 1804. Het werd dus stilaan wel tijd voor een grondige herziening. En nu is het ook effectief zover: op 1 september verscheen de wet tot wijziging van het erfrecht in het Staatsblad. De nieuwe regels treden wel pas over een jaartje (op 1 september 2018) in werking. Dat betekent dat u de komende maanden tijd heeft om u voor te bereiden.

Gepubliceerd op 25-09-2017

Reservatair deel van de kinderen

Misschien wel de meest verregaande wijziging is de aanpak van het heilige huisje van het reservatair erfrecht van de kinderen. Dit reservatair erfrecht brengt met zich mee dat ouders hun kinderen nooit volledig kunnen onterven. Kinderen hebben immers recht op een reserve, een voorbehouden gedeelte. Over het andere deel kunnen de ouders wel vrij beschikken. Tot nu toe werd de grootte van het beschikbaar gedeelte bepaald door het aantal kinderen:

  • één kind: beschikbaar deel is de helft van de nalatenschap
  • twee kinderen: beschikbaar deel is één derde van de nalatenschap
  • drie kinderen en meer: beschikbaar deel is één vierde van de nalatenschap

Met deze opdeling wordt nu korte metten gemaakt. Het reservatair gedeelte en het beschikbaar deel zullen in de toekomst elk de helft van de nalatenschap bedragen, ongeacht het aantal kinderen. Ouders met twee kinderen of meer zullen dus vrijer over hun nalatenschap kunnen gaan beschikken.

Wat voor een kinderloze erflater?

Ook wie geen kinderen heeft, kan niet volledig beschikken over zijn vermogen. Als (één van) de ouders van een kinderloze erflater nog in leven zijn (is), hebben (heeft) zij/hij elk ook een reserve van 1/4de van de nalatenschap. Deze reserve zal in de toekomst wegvallen. In ruil daarvoor krijgen de overlevende ouders van de kinderloze erflater een onderhoudsvordering tegenover de nalatenschap. Dit houdt in dat de behoeftige ouder een onderhoudsuitkering kan vragen in een maandelijkse lijfrente of in een kapitaal.

Reserve niet langer in natura

Zoals gezegd hebben de kinderen, en in sommige gevallen de ouders, een reserve. Tot nu toe konden ze het recht op die reserve in natura eisen. Dat betekent dat als de overledene tijdens zijn leven teveel heeft weggeschonken (door giften te doen), de kinderen kunnen vragen dat de geschonken goederen in natura weer naar de nalatenschap komen. De begiftigde moet ze dus mogelijk teruggeven. Dat noemen we de inkorting. De inkorting herstelt dus het reservataire gedeelte.

Voor een begiftigde brengt dat heel veel onzekerheid met zich mee. Ook op dit vlak wijzigen de regels: de reservataire erfgenamen zullen enkel nog de reserve in waarde kunnen vragen: de waarde van de geschonken goederen moeten dan terug naar de nalatenschap komen, maar niet de goederen zelf.

De waardering van de schenkingen zal gebeuren op basis van de intrinsieke waarde van de geschonken goederen op de dag van de schenking, geïndexeerd tot de dag van het overlijden.

Overeenkomsten over nog niet opengevallen nalatenschap

Een overeenkomst afsluiten over een niet-opengevallen nalatenschap was tot nu toe bij wet verboden, op enkele wettelijke uitzonderingen na clausule. Zo is het ook onder de oude regels al mogelijk voor nieuwe echtgenoten om in hun huwelijksovereenkomst afstand te doen van de erfrechten in elkaars nalatenschap als (één van) de echtgenoten al kinderen heeft/hebben uit een eerdere relatie.

Ook dit zal in de toekomst helemaal anders zijn. Iedereen zal daardoor de mogelijkheid krijgen om zijn nalatenschap nog beter te regelen, in overleg met de toekomstige erfgenamen. Zo kan de nalatenschap echt op maat geregeld worden. Er worden dan op voorhand duidelijke afspraken gemaakt over de verdeling van de erfenis. Dit heeft als groot voordeel dat het discussies achteraf, op het moment van het overlijden van de ouders. Dit is een globale erfovereenkomst.

De erflater en erfgenamen kunnen er ook voor kiezen over bepaalde punten een punctuele erfovereenkomst te sluiten. Daar kunnen ze onder meer overeenkomen wat de waarde is van de eerder geschonken goederen.  

Giften inbrengen: zelfde regels voor roerende en onroerende goederen

In erfrechtelijke zin is een inbreng een verrichting waarbij een wettelijke erfgenaam een schenking die hij eerder kreeg opnieuw inbrengt in de massa. Al wat de wettelijke erfgenaam voor het overlijden al gekregen heeft, wordt immers als een voorschot op de erfenis beschouwd. De inbreng moet gebeuren om de gelijkheid van de erfgenamen te waarborgen. Hiermee worden dus de erfgenamen die voor het overlijden nog niets kregen, beschermd. Hierin verschilt de inbreng van de inkorting die het reservataire deel moet beschermen.

In de vroegere regeling werd de inbreng voor roerende en onroerende goederen anders geregeld. Dat onderscheid valt nu weg.

Schulden

Ook de verdeling van de schulden zal preciezer geregeld worden.

Wat met vroegere successieplannen?

  1756