Extra complexiteit Zesde Staatshervorming biedt mogelijkheden tot optimalisatie

Over deze Zesde Staatshervorming en de impact op de woonfiscaliteit is al heel wat inkt gevloeid. Maar is het nu echt zo complex? En is het alleen maar slecht nieuws? TaxWorld praat met expert Jef Wellens, die onlangs een boek “Zesde Staatshervorming - Aardverschuiving in de personenbelasting” uitbracht.

Kan u eens kort uitleggen wat de Zesde Staatshervorming inhoudt?

De Zesde Staatshervorming is in feite de eerste echte fiscale staatshervorming, die raakt aan de personenbelasting. Voordien beschikten Vlaanderen, Wallonië en Brussel op dat vlak ook al wel over beperkte fiscale bevoegdheden, maar die waren facultatief en werden nauwelijks benut. Het bleef bij wat fiscaal gerommel in de marge. Met deze staatshervorming stoot de federale overheid belangrijke fiscale bevoegdheden definitief af, waarvoor nu uitsluitend de gewesten bevoegd en verantwoordelijk zijn, ook financieel. Deze staatshervorming is dus dwingend en niet langer vrijblijvend; ze noopt de gewesten meteen tot een concrete invulling van de nieuwe bevoegdheden. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de forse inperking van de woonbonus waartoe Vlaanderen dit jaar besliste.
De staatshervorming is daarom ook een federale besparingsoperatie: fiscale bevoegdheden worden afgestoten terwijl niet alle middelen om de factuur van die bevoegdheden te betalen, mee overgaan. En bij samenloop van federale en gewestelijke fiscale voordelen, die niet cumuleerbaar zijn, verleent de federale overheid hoffelijk voorrang aan de gewesten om de factuur te dragen.

De Zesde Staatshervorming is ook een schoolvoorbeeld van het Belgisch compromis. Bepaalde aspecten van de personenbelasting worden geregionaliseerd, maar in wezen blijft die belasting federaal. Naast een federale personenbelasting betalen we, naargelang van onze woonplaats, nu ook een Vlaamse, Waalse en Brusselse personenbelasting, via opcentiemen die de gewesten vrij kunnen bepalen en die worden geheven op de federale belasting. Hoeveel die gewestelijke personenbelasting bedraagt, dat bepalen de gewesten zelf. Naargelang van hun financieringsbehoeften, kunnen zij de gewestelijke opcentiemen laten dalen of stijgen.

Waarom noemt u de staatshervorming een aardverschuiving?

De impact van deze staatshervorming op de belastingaangifte maar vooral op de berekening van de personenbelasting is enorm. Groter dan de hervorming eind jaren ‘80 die het huwelijksquotiënt invoerde en groter dan de laatste hervorming van 2001 die de decumul veralgemeende. De belastingaangifte zal aandikken met tientallen nieuwe codes en ettelijke nieuwe vakken. De structuur van de belastingberekening wijzigt compleet, met een federaal en een gewestelijk spoor, en met een verschuiving van een groot aantal belastingverminderingen. Dat zorgt bovendien voor heel wat neveneffecten. Personen met een salary split (= combinatie van Belgisch en buitenlands inkomen) gaan er bijvoorbeeld op vooruit, terwijl opzeggingsvergoedingen op termijn zwaarder worden belast.

Is de ongerustheid die er onder de mensen heerst terecht? Zal de immobiliënsector de staatshervorming voelen?

Jazeker, voor een aantal belastingverminderingen zijn de gewesten nu bevoegd, andere domeinen blijven federaal. Dat zorgt voor een heel ambigue belasting die complexer is dan ooit. Die dualiteit en complexiteit komt nog het best tot uiting in de nieuwe woonfiscaliteit. Door de splitsing van vastgoed in ‘eigen woningen’, waarvoor de gewesten nu bevoegd zijn, en ‘niet-eigen woningen' zoals tweede verblijven, die verder een federale bevoegdheid blijven, vervelt de woonbonus tot vier woonboni, met telkens verschillende bedragen. Zo krijgen we een Vlaamse woonbonus, die in principe nooit meer geïndexeerd wordt, van 3.040 euro of 2.280 euro, naargelang er geleend werd vóór of vanaf 2015, een Brusselse en Waalse woonbonus van 3.040 euro die wel geïndexeerd blijft en een federale woonbonus van slechts 3.010 euro die tijdelijk niet meer geïndexeerd wordt. Een complete wildgroei. Een lening voor een woning in Vlaanderen zal meestal een Vlaamse belastingvermindering genieten, maar kan evengoed in aanmerking komen voor een federale en zelfs Waalse of Brusselse vermindering. Gewesten kunnen dus bevoegd zijn voor woningen gelegen in een ander gewest. Iedere hypotheekadviseur of belastingconsulent moet dus perfect op de hoogte zijn van alle verschillende federale en gewestelijke fiscale stelsels die van toepassing zijn op woonleningen. En dat zijn er tientallen als we ook rekening houden met de fiscale voordelen uit het oude fiscale stelsel.

Wat zijn de concrete fiscale gevolgen voor de belastingbetaler? Kan men de Zesde Staatshervorming ook zien als een tool voor fiscale optimalisatie?

Vroeger sloot je een hypotheek en wist je welk fiscaal voordeel je twintig jaar lang zou genieten. Dat is verleden tijd. Het fiscaal stelsel van een lening zal wijzigen tijdens zijn looptijd, bijvoorbeeld als je verhuist. Verhuizen naar de andere kant van de taalgrens wordt de ultieme fiscale beproeving. Uw lopende lening voor uw woning in Vlaanderen zal dan immers in een tijdsspanne van twee jaar onderworpen zijn aan drie stelsels: de Vlaamse, Waalse en federale belastingverminderingen. In die volgorde. En als je je woning gedeeltelijk verhuurt of voor je beroep gebruikt, zal je de afbetalingen moeten splitsen over een federaal aangiftevak, voor het beroeps- of verhuurde deel, en een gewestelijk aangiftevak, voor het privédeel van de lening. Het gedeelte van de eigen woning dat je voor je beroep gebruikt of verhuurt, wordt immers fiscaal als 'niet eigen woning' beschouwd. De aangifteklus zal er dus niet eenvoudiger op worden.
Maar de staatshervorming creëert ook nieuwe kansen. Ze zorgt immers voor fiscale concurrentie. Het monopolie van één federale personenbelasting is doorbroken. Door de eigen fiscale troeven uit te spelen, trachten gewesten zich voor potentiële inwoners fiscaal zo aantrekkelijk mogelijk op te stellen. Je ziet dat nu al. De woonbonus kost Vlaanderen dubbel zoveel als dat die Wallonië en Brussel samen kost. Terwijl Vlaanderen zijn woonbonus dus noodgedwongen saneert, behouden de andere twee gewesten een woonbonus die fiscaal veel lucratiever is. Brussel en Wallonië heten de Vlamingen op die manier welkom en nodigen hen uit om zich te vestigen in hun gewest. Want nieuwe inwoners brengen extra opcentiemen mee en dus hogere belastingopbrengsten.

Er wordt ook duidelijk naar elkaar gelonkt. Niet toevallig besliste Wallonië een week nadat Vlaanderen aankondigde het fiscaal voordeel voor inbraakbeveiliging af te schaffen, hetzelfde te doen. Die fiscale stratego en de mogelijkheid voor de belastingbetaler tot fiscale shopping is nieuw in de personenbelasting. Maar het blijft niet beperkt tot de gewesten. Door al dan niet een wettelijke reden in te roepen voor de niet-bewoning van een 'eigen woning' kan de belastingplichtige soms zelf de fiscale voordelen van zijn hypotheek – federaal of regionaal – sturen, en dus het jasje aantrekken dat hem financieel het meest oplevert.

De extra complexiteit van de woonfiscaliteit creëert ook tal van nieuwe fiscale optimalisaties. Zo betaal je soms minder belasting door bepaalde leningsuitgaven niet op te nemen in je belastingaangifte. En wist je bijvoorbeeld dat verhuizen vóór of vanaf 2016 fiscaal een wereld van verschil is en de juiste timing meer dan 1.000 euro per jaar kan kosten of opbrengen?     

Wat zijn de gevolgen van de Zesde Staatshervorming voor boekhouders en accountants?

Meer dan ooit zal voor fiscale adviesverlening, zeker met betrekking tot vastgoedfiscaliteit, een beroep worden gedaan op de boekhouder, accountant of belastingconsulent. De doorsnee bankier of makelaar haakt af. Die trend zet zich door. Het is dus zaak voor de cijferberoepen om door de bomen het bos te blijven zien en zich tijdig te informeren. Niet te wachten tot volgend voorjaar wanneer de nieuwe aangifte het daglicht ziet. Tegen dan heeft men best de nieuwe fiscale spelregels al onder de knie om de aangiftedossiers met hypothecaire leningen voor te bereiden en efficiënt af te ronden. In elke van die dossiers zal de hamvraag zijn: "Woonde u in 2014 nog in uw woning en zo nee, waarom niet?". Vraag die vanaf Nieuwjaar proactief kan worden gesteld én beantwoord...

Zesde staatshervorming Zesde Staatshervorming - Aardverschuiving in de personenbelasting

In dit boek geeft fiscalist Jef Wellens op bondige en heldere wijze een inzicht in het Belgisch fiscaal landschap na de zesde staatshervorming. De focus ligt hierbij op de complexe woonfiscaliteit.


Gepubliceerd op 08-12-2014

  562