Estateplanning: hoe controle behouden over goederen die u geschonken heeft

De schenking van roerende goederen is nog steeds één van de meest gebruikte technieken van vermogensplanning. Groot voordeel is dat de schenker onder levenden zijn (roerende) goederen aan de volgende generatie kan overdragen, maar toch zelf ook een zekere controle over de geschonken goederen kan behouden. Een ideale manier om een onderneming geleidelijk aan de opvolgers door te geven. We belichten enkele technieken, waarmee u dit kan realiseren.

Het begint met een schenking…

Een schenking moet in principe gebeuren bij authentieke akte voor de notaris, wat het voordeel heeft dat zo’n akte een ‘vaste datum’ heeft. Nadeel hiervan is dat iedere notariële akte geregistreerd moet worden. En dat betekent dan weer: registratierechten betalen.

In Vlaanderen en Brussel bedraagt het tarief voor schenking van roerende goederen 3 % (in rechte lijn, tussen echtgenoten en samenwonenden) of 7 % (andere personen). In het Waals Gewest 3,3 % (rechte lijn, echtgenoten en wettelijks samenwonenden), 5,5 % (tussen broers en zussen, tussen ooms/tantes en neven/nichten) of 7,7 % (andere personen). Het is de fiscale woonplaats van de schenker die bepaalt welk tarief van toepassing is. Daarvoor kijkt men naar waar de schenker de afgelopen vijf jaar het langst heeft gewoond.

  
Twee tips om registratierechten bij schenking te vermijden

(1) doe een schenking voor een Nederlandse notaris: de akte blijft authentiek, maar het verlijden van een schenkingsakte voor een niet-rijksinwoner (een Belg in Nederland), is er niet aan registratierechten onderworpen. Ook een omweg via een Zwitserse notaris kan helpen...

(2) doe een handgift of bankgift: deze schenking vindt plaats door de loutere materiële overhandiging van het goed door de schenker (handgift) of via een overschrijving naar de bank- of effectenrekening van de ontvanger (bankgift). Verder moeten er geen formaliteiten nageleefd worden. Op het moment van de schenking zijn er geen registratierechten verschuldigd. Mogelijk nadeel: als de schenker binnen de drie jaar na de schenking overlijdt, behoren de geschonken goederen tot de nalatenschap: er zijn dan alsnog successierechten verschuldigd.  

waar u modaliteiten aan kan aanbrengen,

U doet er best aan de schenking te doen onder de ontbindende voorwaarde van vooroverlijden van de begiftigde. Als u dan de begiftigde overleeft, wordt de schenking retroactief ontbonden. Zo komen de geschonken goederen niet in de nalatenschap van de begunstigde terecht, maar gaan ze terug naar het vermogen van u als schenker. Daarmee worden successierechten vermeden.


Daarnaast kan u de goederen schenken, maar zelf het vruchtgebruik behouden. Zo behoudt u het recht op de ‘vruchten’ die de goederen voortbrengen. Wanneer u overlijdt wordt de begiftigde, die blote eigenaar is, automatisch volle eigenaar.

Twee tips om in de praktijk meer beschikkingsbevoegdheid te houden

 
(1) als u een beleggingsportefeuille schenkt, omschrijf deze in de schenkingsakte dan als een ‘feitelijke universaliteit’ of ‘algemeenheid’. U kan dan als vruchtgebruiker bestanddelen (specifieke effecten) verkopen en herbeleggen in het kader van het beheer van de portefeuille. Het spreekt vanzelf dat u bij dit beheer als een ‘goede huisvader’ moet te werk gaan. Als u dat niet doet heeft u als vruchtgebruiker onvoldoende beschikkingsmacht om aparte bestanddelen te kopen/verkopen. De portefeuille in zijn geheel kan u als vruchtgebruiker sowieso niet verkopen.

(2) neem een ‘vervreemdingsverbod’ op in de schenkingsakte. Zo kunnen de blote eigenaars (de begiftigden) de goederen tijdens uw leven niet verkopen. Een algemeen vervreemdingsverbod is uit den boze: het moet in de tijd beperkt zijn en door een rechtmatig belang ingegeven zijn (bv. bescherming van de continuïteit van het geschonken vermogen). Let wel op: sommige rechtspraak staat weigerachtig tegenover een vervreemdingsverbod.

    
die u kan combineren met een burgerlijke maatschap

Een burgerlijke maatschap is een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid. Het is een soepele vennootschapsvorm, die u grotendeels naar uw eigen behoeften kan vormen. Oprichting kan zonder al te veel formaliteiten. De tussenkomst van een notaris is in principe niet vereist. Het doel van de maatschap is het beheer van het maatschappelijk vermogen. Dit vermogen is ‘doelgebonden’ en behoort in onverdeeldheid toe aan alle ‘maten’, en staat los van hun privévermogen.

De deelbewijzen van de maatschap kunnen bv. met voorbehoud van vruchtgebruik geschonken worden. Of u kan roerende goederen schenken waarbij u het vruchtgebruik van de roerende goederen inbrengt en de begiftigden de blote eigendom inbrengen, waarbij u dan respectievelijk deelbewijzen in vruchtgebruik (de schenker) en  deelbewijzen in blote eigendom (de begiftigde) ontvangt. De periodieke vruchten komen toe aan de vruchtgebruiker (bv. dividenden), andere opbrengsten aan de blote eigenaar (bv. meerwaarden).

Een tip om controle over de maatschap te houden

U kan in de statuten van de maatschap bepalen dat het stemrecht  op de algemene vergadering toekomt aan de vruchtgebruiker. De vruchtgebruiker kan daarnaast ook aangeduid worden als  ‘statutaire zaakvoerder’,  met een ruime bevoegdheid.

of met de ‘certificering’ van uw effecten

Door de certificering van uw aandelen splitst u ze op in economische en juridische eigendom. U gaat als volgt te werk: u brengt aandelen van uw familiale vennootschap in in een Belgische private stichting of een Nederlandse stichting administratiekantoor, waarvoor u in ruil certificaten krijgt. U bent als certificaathouder de economische eigenaar van de onderliggende aandelen: u zal er dus de dividenden van krijgen. De stichting of het administratiekantoor wordt dan de juridische eigenaar en krijgt het stemrecht.

Tip om na de certificering uw opvolgers te betrekken maar zelf controle te houden

U kan de certificaten schenken aan uw opvolgers die al economisch eigenaar worden, maar zelf als bestuurder van de stichting controle houden over het beleid van de familiale vennootschap, aangezien u als juridisch eigenaar (via de stichting) het stemrecht behoudt.

U leest er meer over in het boek Estate Planning: Actuele topics – Thèmes actuels. Dit tweetalig boek is het verslag van de Estate Planning Days van BNP Paribas Fortis Private Banking, waar diverse specialisten, zowel onderzoekers uit de academische wereld als professionals uit de financiële sector, over dit thema aan het woord kwamen.

Gepubliceerd op 26-03-2014

  355