En dat is zeven… samenleven en fiscus in zeven kernwoorden

Hoe kijkt de fiscus aan tegen samenwonen? Wat zijn de gevolgen van het huwelijk? Worden feitelijke en wettelijke samenwoners  fiscaal hetzelfde behandeld? Kan de fiscus de fiscale schulden van mijn partner bij mij komen innen? Hoe wordt de erfenis van een gehuwde belast? Wie wil gaan samenwonen zit vaak met heel wat vragen. We beantwoorden deze FAQ’s aan de hand van zeven kernwoorden.

Samenwonen met de fiscus in zeven woorden? We gaan er voor: huwelijk, gemeenschappelijk, invorderen, huwelijksquotiënt, kinderen, gezinswoning, feitelijk. Toch nog een beetje meer uitleg nodig?

Het huwelijk brengt heel wat fiscale gevolgen te weeg. Die gevolgen beginnen pas te werken in het jaar na de trouw. Het jaar waarin men trouwt worden de kersverse echtgenoten door de fiscus immers nog als alleenstaanden beschouwd. Wie wettelijk samenwoont, sluit een samenlevingscontract af, en wordt op heel wat vlakken fiscaal hetzelfde behandeld als wie getrouwd is.

Het belastbaar inkomen en de verschuldigde belasting van gehuwden worden voor ieder van hen apart berekend. Toch krijgen ze een gemeenschappelijke aanslag. De berekende bedragen van beide echtgenoten worden samengeteld. Zo komt de fiscus tot de vaststelling van het totale bedrag dat de echtgenoten terugkrijgen of moeten bijbetalen.

Een gevolg van deze gemeenschappelijke aanslag is dat de fiscus voor de belastingschuld van één van de echtgenoten ook bij de andere echtgenoot kan aankloppen. De ontvanger mag fiscale schulden invorderen op het eigen vermogen van de ene echtgenoot, maar ook op het gemeenschappelijk vermogen van de echtgenoten en het eigen vermogen van de andere echtgenoot. Wie dat wil vermijden heeft gelukkig nog wel een ontsnappingsroute. De andere echtgenoot moet een tweevoudig bewijs voorleggen: (1) dat de fiscale schuld eigen is aan de ene echtgenoot en (2) dat de goederen waarop de fiscus de belasting wil verhalen, eigen zijn aan hem omdat hij ze al bezat vóór het huwelijk of dat hij ze verkregen heeft uit een schenking of een erfenis van een andere persoon dan zijn echtgenoot.

Dat de fiscus meer de mogelijkheden heeft om fiscale schulden van gehuwden in te vorderen, is een nadeel. Daartegenover staat dat gehuwden ook op een aantal specifieke fiscale tegemoetkomingen beroep kunnen doen. Zo is er het huwelijksquotiënt, speciaal bedoeld voor koppels waarbij één van de partners een beroepsinkomen heeft (echtgenoot a) en de ander geen of slechts een beperkt (echtgenoot b). De echtgenoot met het hoge inkomen (a) mag dan een deel van zijn inkomen ‘fiscaal’ aan de andere (b) ‘geven’ (maximum 30% of 10.200 euro voor aanslagjaar 2015) . Voor de fiscus is het dan alsof die andere echtgenoot (b) dat inkomen heeft verworven. Het inkomen wordt bij (b) belast. Dat is een besparing omdat onze personenbelasting progressief is: dit inkomen van echtgenoot  (b) zal aan een lager tarief belast worden.

Als het getrouwde koppel zich dan uitbreidt tot een gezin, zijn hun kinderen fiscaal ten laste. Daarvoor moeten ze op 1 januari van het aanslagjaar deel uitmaken van het gezin. De ouders hebben recht op een hogere belastingvrije som en betalen dus minder. Hoe meer kinderen, hoe hoger die som.

De langstlevende echtgenoot is wettelijk erfgenaam van zijn overleden partner. Het erfrecht bepaalt op welk deel van de nalatenschap men precies recht heeft. Dat hangt af van de andere erfgenamen: erft de langstlevende samen met afstammelingen van de overledenen, met andere erfgenamen (ouders, broers, zusters) of is hij/zij de enige erfgenaam. Hoe de verdere verdeling van de nalatenschap ook gebeurt, het vruchtgebruik van de gezinswoning komt altijd toe aan de langstlevende echtgenoot. De vraag wie wat erft komt eerst en wordt beantwoord door het erfrecht (erfrecht = deel van het burgerlijk recht). Daarna wordt er gekeken welke successierechten, tegenwoordig ‘erfbelasting’ genoemd in Vlaanderen, verschuldigd zijn (successierechten = deel van het fiscaal recht). Ook fiscaal heeft de gezinswoning een bijzonder statuut. In Vlaanderen is die namelijk vrij van successierechten. U moet er geen erfbelasting op betalen.

Trouwen niets voor u? Dan kan u er ook voor kiezen om feitelijk samen te wonen. Hier zijn geen bijzondere verplichtingen aan verbonden, behalve werkelijk op hetzelfde adres gaan wonen en zich beiden op dat adres inschrijven bij de gemeente. Anderzijds zijn er ook weinig bijzondere rechten aan verbonden. De fiscus blijft u zien alleenstaande.

Samenleven en fiscus Meer weten? In het boek Samenleven en fiscus leiden auteurs Nikolas Vandelanotte en Stephanie Vanmarcke u door de volledige levensloop van een relatie: van het wegtrekken uit het ouderlijk huis, over het samenwonen en het huwelijk tot het einde door het overlijden van één van de partners. Telkens worden de juridische en fiscale aspecten helder en bondig toegelicht.

Gepubliceerd op 18-03-2015

  450